Maar zoals wel vaker met wetten het geval is, is er een behoorlijk verschil tussen theorie en praktijk. Want hoe helder de Arbowet op papier ook is beschreven, in de praktijk valt het naleven van de wet zowel kwantitatief (het aantal bedrijven dat volledig aan de arboverplichtingen voldoet) als kwalitatief (de manier waarop bedrijven met hun arboverplichtingen omgaan) nogal tegen. Dat blijkt uit het onderzoek dat de Nederlandse Arbeidsinspectie ook dit jaar weer gedaan heeft. Een samenvatting van het onderzoek vind je elders op onze site, onder de titel Hoe veilig werkt Nederland? In dit artikel gaan we wat dieper in op twee van de opvallendste conclusies van dit onderzoek en hoe onwenselijk die zijn.

Twee conclusies uit het onderzoek van de Inspectie vielen ons bijzonder op:
1. De RI&E wordt steeds meer gezien als een administratieve verplichting dan als een belangrijke basis voor het veiligheidsbewustzijn in een bedrijf
2. De verplichtingen tot het hebben van een plan van aanpak (38%), een RI&E (45%) en een preventiemedewerker (47%) worden het minst nageleefd.
 
Het is opmerkelijk én zorgelijk dat relatief weinig bedrijven een RI&E hebben. Werken aan veilige arbeidsomstandigheden begint immers bij het kennen van de risico’s die er in een organisatie zijn. Want alleen als die risico’s bekend zijn, kun je gericht werken aan het voorkomen van ongewenste situaties en verhogen van de veiligheid van de medewerkers.
 
Elke organisatie kent bedrijfsspecifieke risico’s. En dat zijn er vaak meer dan je in eerste instantie denkt. Niet alleen mogelijke ongelukken met machines en materieel of de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen, maar ook de werkdruk en de belasting van de mensen kunnen behoorlijke risico’s vormen. Volgens artikel 5 van de Arbowet is elke werkgever verplicht om die risico’s en gevaren in kaart te brengen en risicobeperkende maatregelen te beschrijven. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want je kunt geen gevaren en risico’s beschrijven en dus geen passende maatregelen nemen als je niet weet wat alle gevaren zijn.

Het inventariseren en evalueren van risico's is een dynamisch en continu proces. De omstandigheden kunnen wijzigen, maar ook de wet- en regelgeving. Daarnaast ontwikkelt de techniek zich in razend tempo, wat ook weer nieuwe risico's met zich meebrengt. Daarom is het zaak je RI&E regelmatig te (laten) toetsen.

De RI&E werkt optimaal als het een ‘levend’ document is, waarin het gehele proces rondom arbeidsveiligheid binnen het bedrijf wordt vastgelegd en voortdurend wordt aangepast. Je kunt een RI&E dan gebruiken om de veiligheidscultuur op een hoger plan te tillen. Self-assessment-tools en de methode van ‘de ladder’ van veiligheidscultuur kunnen je daarbij helpen.

Een veiligheidscultuur is het geheel van waarden, uitgangspunten, percepties en gewoonten over het omgaan met gezondheids- en veiligheidsrisico’s. Een gedeeld opvattingensysteem over hoe belangrijk gezondheid en veiligheid zijn in het bedrijf en hoe de mensen moeten handelen als er wat misgaat. Sommige veiligheidsculturen zijn meer op controle gericht (compliance), andere meer op leren (participatie). Participatie komt voort uit een intrinsieke motivatie van iedereen binnen het bedrijf om veilig te werken. Dat vraagt van elke medewerker een meer proactieve en lerende houding. Participatie is overigens niet per definitie beter dan compliance; een goede balans verdient de voorkeur.

Een sterke veiligheidscultuur in combinatie met een actuele RI&E is nodig om de arbo-instrumenten effectief en preventief te kunnen inzetten. Een veiligheidscultuur creëren is, in tegenstelling tot het hebben van een RI&E, geen wettelijke verplichting, maar helpt absoluut om aan de verplichtingen van de Arbowet te voldoen. Bovendien is een goede veiligheidscultuur een voorwaarde om gezond en veilig te werken. En dat is waar het uiteindelijk om draait.


Bron: ​Nederlandse Arbeidsinspectie, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Staat van de arbeidsveiligheid, ‘Iedereen een veilige én gezonde werkplek’